Mîna ewrê ku çendeke li hişê me kurdan rûniştiye, sik û sar im. Bi wê rûtirşiyê re berê xwe didim binê wê dara çendeke li bin rûdinim. Sura bê, rûyê min û gul û kulîlkên li ber xwe dane dialêse. Xemla qehweyî ya ji qirika Xelîl Xemgîn dipenge, rihê min û payizê disû. Ezmanê li bin rûniştî me, sayî ye. Cî bi cî ewrên dişibin şekirên pembo yên çîlspî li ezman rûniştîne. Çend zarok li parkê bi qarewar xwe kil dikin.
Çendeke xav im. Qey tu dibê min çewalek xwê xwariye lewma agir bi nav û dilê min ketî ye. Bi êş û hesreteke azirî ve rapêçyayî me. Olana ji qirika dengbêjan jî dipenge nabe çare. Dizanim kurmê bêrîkirinê di dil û hişê min d Çendeke e dileqîn. Lê bêriya kê û çi ye nizanim. Avek çawa û bi çi rengî û ji ku bînim li vî arî bikim wê jî nizanim.
Sibeheke şeng a havînê li dar e. Em zarok û jin dîsa li beravê ne. Dengê ku serdeste çelpe çelpa ji bendenên me zarûyên ku xwe li avê dixin, vîçe vîça beytikên ku li ser çiqlê dara di tenga aş de terin û tên, wîle wîl û tîqetîqên qîz û jinên çek û firaqan dişon, merîna berxên virnî yê bi dû kulekan ketî, xelexula cûxilên xwe li hev radikişînin û nalîn û orîna çêleka li ber sikratê ye.
Qutiya Dil
Zû de ye min û helbestê xwe ji hev şûştiye. Min ê ku bi xwendina her rîsteyê re reng û deng li dinyaya xwe ya rihî zêde dikir, niha ji xwe û ji her tiştên di xwe de gelek tiştan dihebîne kerixî, li perê vê dinê dimilmilim.
Êdî ne helbest, çîrok û roman, ne jî nivîsên teorîk li hiş û dilê min ê ku veguheriye qeşayê tesîr dikin. Ewrên reş ên ku sedan sal e li ser me û welatê me dilopên xwe direşînin, niha bi timtêl û pêlên nebînayî ve dibarin...
Kitêbek dixwînim, hiş berê min dide zarokatiyê. Qederek çavê xwe didim hev. Em çend zarok di Gola Mele de xwe li avê dixin.. Ne bêhna gul û sosin û gul rihanan li ser bala me ye ne jî dengê ji xwerîstê di penge. Hebe tune be kêf û henek û lîsteke dinya me. Em xwe kutî avê dikin avê diavêjin nava çavên hev... Ji nişka ve Gulnaz xanima ku heta heftê saliya xwe bi çol û yabana diket, digo: "Raste erdikê me xwedî avhewayeke hişke. Xurifiyên me nabên ji qûnka me nayê em warikê xwe xweş bikin dibên: tehm di vê axê de nema ye. Ev gişk pîşkê wan çar tixayên ku berê xwe didin wê xopan Stenbolê û bi qatek çekên qumaş tên xwe li ser xaniyan tîk dikin û dibên: em him wezîr û him kizîrin... Li rû dinê tu tişt ne bê dermane. Miheqeq xaliq ji her derdkî re dermankî daniye. Nakevin dû dermankî peyda nakin rûdinin li çokên xwe dixin. Tû li sikumê we... Ser û bin çar kûlî pêjgarî me bûne. Helbet wê rokî her çar kulî biqefilin. Şukir em hê li ser erdikê xwe ne. Zikî me têr yek birçî be jî war warikê me ye. Çiyakên me yên porspî avan; zozan, newal, gelî û mesîlkên me gul, gîha û pincar; deştikên me zad; kanî û çemikên me masiyan di ser me de dibarînin...." dikeve qadraja hişê min. Hişo nahêle çend dilopên din ji vê kewarê bilopin bilez filmê diguhere.
Çenteyek li pişta min e, ez û Elîşêr (apê min) berê xwe didin dibistana ku em herfek jî bi zimanê wê nizanin. Heta pola duyemîn a dibistana seretayî navên me kumika tîpa "ê" ji dest bidin jî nav dimînin Alişer û Dilşer.
Roja ji bo derxistina nasnameyê berê me dikeve qezê, li qezê haya me jê çê dibe ku Elîşêr û Dilşêr qedexe ne. Bi bîhistina peyva qedexe re: lêv li bavo diqelişe. Em mît û mat dimînin. Bavo telikê xwe ji ser xwe datîne bi hustûxwarî dikeve odeya midur. Midur bi wê tirkiya xwe ya sar û cemidî dike miremir. Bavo bi eniya ku xwîdan jê diniqute kol û poşman vedigere cem memûran. Memûr li gor kêfa xwe navek li nasnameya min dinivîsînin. Dilşêr tê tune kirin û navek bi tîpa "B" yê li min û nasnameyê tê danîn. Elîşêr jî vediguhere Alî.
Em komek heval li devê rê ji xwe re dilîzin. Jîpek leşkeriyê ji jêlîv tê û berbi Xirbêsor tere. Ji hevalan yek dibê: -Dilo... dibêm: - Wer nebê Dilo û Dilşêr yasax in yasax navê min êdî B.... e. Ji wê çaxî şûn ve xwedî sê navî me. Di nav malbatê û hevalan de bi piranî Dilo me. Kêm caran Dilşêr im û li dibistanê jî B... im.
Aciz im. Acizî ji min û aciziya xwe aciz e. Ne acizî dizê, ne jî niyeta hişkê min heye ku bizê. Hişkê kotî dîsa newîranan dike. Bizrê bîzê min ji min û aciziyê dixele.
Dizanim heta gotinan li şirîtê ranexim, wê rehetî li canê min peyda nebe. Tiştê li şirîtê tê raxistin ez im, an gotinin wê jî nizanim. Kê çima û ji bo çi min ber bi raxistina gotinan ve dehf dide, wê jî nizanim. Gêrçî êdî zanîn û nezanînê jî ji hev dernaxim. Bûme weke gilokek rîsê li hev piçikî. Tehm di tiştek de nemaye.
Rûtirşî li dîwanê rûniştî ye. Dûyê ji kozikan hilbûyî nahêle qoç û boçikên awiran lihev biqesidin. Sewta dilketiyê Esmera Şukrî li şevê diqelibe axîn û bişirînên di xewra çûyî ji xewnan hildibin.
Mala em lê ne, qorek mêvan tên û qorek radibin. Ûfîn û kufîna Reso ye.
Piştî ku fatihe hat xwendin, Xêredîn li Reso vegeriya û got:
— Resê xêrê, dîsa firefira firnikê te ne?
Bi dengekî keribî, Reso li Xêredîn vegeriya û got:
— Xêr e xêr.
Xêredîn:
— Law, ça dipekînî nav çavê mera?
Reso:
— Pekandina çi? Halê çi? Xwedê ji te razî. De tu jî mêşê neke gamêş.
Xêredîn:
— Hecî heqet, bêhna te çima teng e?
Çil û pênc roj in ewran xwe daye ber royê û misqaleke tîrêja tavê narije ser axa Kurdîstanê. Tişta herî balkêş jî ev e; bi hatina êvarê re ewr vedikişin. Hîv tîrêjên xwe yên zîvîn ber dide ser rûyê zemîn. Axa qerisî bi tîrêjên zîvîn re diçilvile.”
Bi çavpêketina vê posta li ser X’ê re, min bi rêya têlefonê ber xwe da çend rûsipiyan. Wan jî ta di derziyê re derbas kirin.
Qedrî:
Got: “Ev gotina ‘ro yê xwe di pişt ewran de veşartiye’ derewek e qethî ye.” Bi gotina “çima” yê re devê tûrê xwe vekir. Got: “Wekî tu jî dizanî, di van salên dawî de her diçe barijge kêm dibe, bi tevî ku ewr li ezmanê me têra xwe hene, lê dîsa jî barê xwe narijînin.”
Îro ji rojan 26’ê avrêl/nîsanê yekşem e. Seat li dor 2’yê piştî nîvroyê şiyar dibim. Bi taştêyek sivik tehma devê xwe xweş dikim. Bi şûşeyek çay û cixareyek re berê xwe didim şaneşînê. Tavek biharîn min pêşwazî dike. Xatûn bi paqijiyê re mijûl e. Dibê: “Dema derketî çopê biavêje.”
Xwe bi qestî lê nakim xwedî da ku hêrs bikim. Ji pakêta min cixareyek derdixe, tê li kêleka min diçikile. Cixarê dirêjî wê dikim. Bi cixareya min cixareya xwe pêdixe. Dibê: “Mîrata paqijiyê xilas nabe.” Dibişirim. Çend peyaman li WhatsAppê dibersivînim. Bi her bersivê re dibişirim.
Dibê: “Xêr e?”
Dibêm: “Qet.”
Bi ken dibê: “Îja devê te çima beş dike.” Dîsa dibişirim. Bêdeng radihijêm poşeta çopê. Li dû min bi ken dibê: “Eferim.”
Komeke hezkiriyên helbestan her hefteyê bernameyeke helbestan gerandin. Kengê? Di dema koronayê de. Em wisa bêjin; Însan ew giyanwere ku dikare di her şert û mercî de adapteyî heyatê bibe. Di derba ewil a koronayê de, hîn însanan ji tirsa mirinê, rû bi rûmayîna bi tenêtî û rewşa îzoleyî re hiş avêtibin jî, yên mayî zû ketin dû çareyan da ku bi temamî ji nava heyata çalak venekişîn. Heyata rojane ya rû bi rû ciyê xwe ji qadên înternetê re hişt… Çalakî û civîn hêdî hêdî li qada medyaya sosyal berbelav bûn. Ser û guhê bernameyan li bin guhê hev ketin. Ev bernameya helbestan a me qal kir jî yek ji wan bû. Di vê bernameyê de Elî jî hewil da çend rêzan li dû hev rêz bike. Elî ev bend xwendin:
“Çavên te hubra qelemê,hêsirên te tîra li sînemê. Na nebî ku tu bigirî,hê gotinên me yên serkul hene,hizna te kefenê min e.”
Şiliya dibarî, dara çinarê a li baxçe ji pelan dikir. Hizna demsalê di bin çirûskên lambeya kuçeyê de dihênijî. Bi daketina çilkên baranê re, peqik bi ava çal û kortan diket. Reşêleya ji refê xwe qetiyayî, di siya çengeyê camê de diricifî. Nalîna kemanê, çilkîna çilkên şiliyê û qirçe qirça êzîngên sobê salon dorpêç kiribûn. Çirûskên ji sobeya êzingan disûjîn, di nav salona ku bi ronahiyeke qels ronî dibû, ahengeke qehweyî pêk dianî. Qederek din şipyayî, di pacê re li derve mêze kir.
Lambeya ku ronihiyeke qels li salonê belav dikir, şûna xwe ji lambeya li ser sêpayê re hişt. Li ser qoltixa sêpa li kêlekê ye rûnişt. Ket temaşeya reqsa çûriskên sobê yên bi tariyê re direqisîn... Kitêba li ser sêpayê girt. Berçavkên xwe yên xwendinê li ser pozê xwe bicîkir...
Behra ku ewran qumaşeke laciwerd jê re biriye, bi sewta kemanê re dilive. Hîva di pişt ewran de, carnan li ser pirtî diçilwile. Firçeya di dest de, li dor memikên ku gupikên wan qasî hebên nîskê ne diçe û tê. Bi çilvîna zîvînî re, zîpikên xwîdanê yên li dor gupikan dibiriqin. Arezûya ji tabloyê dişûje, qirikê lê ziwa dike. Ji şûşeya li ser sêpayê, çend dilopan di ser gewriya xwe de berdide. Bi şikestina tîna tîbûnê re dibişire. Xwe ji kirasê xwe yê saten dike. Bi rûgeşî li bedena ku li ser nivînan vezeliyayî mêze dike. Li rex bedena di xeweke kûr de ye vedizele. Rûyê xwe, di nava memikan de bi cî dike. Bêhna xwêdana sivik a bi ser bedenê ketî hildimije.
Ne gelkî, zêde zêde ji kilamên dengbêjiyê hez dikim. Kêm be jî, carna guh didim kilamên bi enstrûmanan ve tên gotin. Kilama bi navê Cano a ji dengê Hozan Baran jî yek ji wan kilaman e ku bi kêfxweşî guhdar dikim. (Kilam anonîm e û neketim dû ka kengê hatiye gotin û çend versiyonên wê hene.) Kilam li ser kesên ku negihîştine mirazên xwe ye. Kilam bi reng û sewta xwe ya dilşewat a ku nalîn û zarîn jê hildikişe ve, ne arabesk be jî, bi hest û xulxulîn/kakîna xwe ve perê xwe li ava arabeskê dixe. Bi kurtebirî, meriv dikare bibêje: di muzîka arabeskî de hestiyarî, bedbinî û bêhêvîtî li pêş in; loma muzîka arabeskî çeşneke mûzîkê ya xwedî enerjiyeke negatîf e. Ev enerjiya negatîf piştî radeyekê dil û hişê însanan dîl digre û dibe sedem ku însan ji sofreya heyatê ya pirrengîn vekişe.
Birêz, bawer im hewce nake ku tiştên te şahidiya wan kiriye û dikî dubare bikim. Serê kaniyê li ku xitimî û cara ewil kengê derbû nizanim. Niha dema ku lê difikirim; zewaca ku divê her kes di mala xwe de bijî, bi min jî rewşeke gelekî nakok û tevlihev e... Wisa hest dikim ku ev daxwaz ji tirsa baweriyên olî diza.
Belê ev rast e, rast xoşevîstiyê tarif dike û bihevrebûnê tîne bi bendê mehrê ve girê dide. Ecêbe, di ekranên têlefon û kompîtoran de me agirek gur û yek sar dikir. Rih û beden diazirin. Bi rêya çavan û guh tendûrekên ku di bedenên me de veşartî hildipijiqîn. Nalîn û kalînên me bûx bi ekranan û dîwarên sar û cemidî dixistin.
Di van kirinan de cila zewacê li xwe kiribû ne dihat bîra min ne jî li ser bala min bû. Lê wexta ku me xwest êdî em rû bi rû li hev rûnin û di arê bedena hev de bişewitin, wê hest û daxwaza bi salane hişê min dagir dikir serê xwe ji xewê bilind kir; şertê zewaca divê herkes li mala xwe de bijî me qebûl kir; a rast min da qebûl kirin. Û em ketin wê rêya ku zêde najot. Helbet sedemên ku nehiştin ev daxwaz welew xeyal bijî wê hebin. Lê sedem çi ne ez bi xwe nizanim.
Tavê pencê xwe ji ser pozê çiyê ve berda xwarê. Barana ku di doh de dibare, niha veguheriye xunaviyê. Kalîn û merîna pezê di êvarê de, di bin şiliyê de tevlî xuşîna ava çem û cihokan dibe. Şêniyên zozanan bi bawîşkan ve ji bin kon û çîtan derdikevin. Teyir û tilûr per û baskên xwe diçirpînin. Zinarên asê yên gelî, mîna sûrên çîn û maçîn li hev aliyayî, di bin tavê de dibiriqin. Hilm û gulma ji erdê bilind dibe, vediguhere mijeke tenik. Keskesora ku konê xwe bi ser devê gelî, û mija tenik ve vegirtiye, bi bedewiya axê re cî bi cî teysa teyrê tawis li bînahiya meriya radixe.
Vê sibê, sira sibê mîna bê tê. Hilma ji fîncana qehwê û dûmana ku mîna ewrên payizê ya ji cixareyê bilind dibe, li ber paceya ku li ber rûniştî, wê berbi xewn û xeyalên zarokatiyê ve dehf dide. Qederek di nav wan xewn û xeyalan de vedigevize. Bi qima dawî a qehweya li ber sarbûnê ye vê nişeyê li e maila dosyaya xwe datîne. " Hêja nizam tê bîra te? Di civîna me ya dawî de pêşniyara te û edîtor ew bû ku ez nivîskar bidim kuştin, lê min weşanger kuşt." Du emojînên bi tîqetîq û yekî jî dest li ber deve li nîşeyê zêde dike. Bi şandina dosya romanê re, wek ku barê dinyayê ji ser piştê rabûbe, bi kêf tena xwe kişand. Zeraqa tavê, dawî li gewriya serê sibê anî. Berê wê dikeve ser dezgehê mitbaxê, rûtirşî lê biqewime jî nahêle kêfa wê xera bibe. Ji cîhê xwe rabû, berbi odaya xwe ya ku bi perdeyên reşê qetranî camên wan hatibûn nixumandin çû.
- Qirnî
Bi vê gotinê re li der û dora xwe mêze dikim. Dema çavê min bi kesî nakeve di ber xwe de dibişirim.
Xwe bi xwe dibêm: Herê kaliyê êdî dilê te jî heye konê xwe vebigirî.
Lîstika hiş ji min kêm bû. Hiş berê xwe dide bist û du saliya ciwaniyê. Ez li herikîna çem vedigerim. Dengek şermok di guhê min de bi pistinî dibê:
- Qirnî.
Bêhemd li ser milê xwe yê çepê vedigerim. Sûretê min bi lêvên wê ve dizeliqin. Ji cihê xwe hildipekim. Jineke porkej a porqurişk û dev li ken li hemberî xwe dibînim. Şaşwaz mît û mat im. Bêdengî û nenasîna min kenê li ser rû diçilmisîne. Derî îradeya min ji zimanê min ê ku kilitbûyî peyva: "Qurmiçiyê" dipeke. Bi bihîstîna peyva qurmiçiyê re rûyê wê vediguhere baxçeyê gulan. Her du destên xwe wekî per û bask dirêjî min dike. Bi wan per û baskan ve qederek min di himbêza xwe de dihebîne.
Li kuçe û kolana ku her roj tê de dibuhurim, bi çavên beloq li der û dora xwe mêze dikim. Ev avahî û mixazeyên nû ji ku derketin? Ew qas guherîn kengê çêbûn? Ez li ku bûm? Ma her sibeh û êvar di heman rê de nediçûm nedihatim? Qey hiş û çav henekên xwe bi min dikin? Çavê xwe digrim û vedikim lê, dîsa heman dîmen. Ji xwe û hebûna xwe dikevim şikê. Erê dizanim va ye dimeşim, lê çima tiştek hîs nakim. Wexta ev guherîn çêbûn ez li ku bûm? Çawa û çima min tiştek ferq nekir? De were neteqe, de were dev li canê xwe neke. Offf nizanim, nizanim çi diqewime.
Bişirîneke ji girî me li keviya şevê.
- Şev keneke dadayî ye li beyabana ro nediyî.
- Beyaban di kilameke bi girî de hilnayê
- Hilhatin hil nayê di kilamek de
- Kilama kelimî ji kîsê xwe dixwe.
- Kelama nekelimî ziyan e.
- Zayîn şewqa tariyê ye
- Zayîn ziyan e.
- Weheeeew te kuşt.
- Tira xwe neke hustiyê min. Ger kujerek hebe ew jî tu bi xwe yî.
- Çi çi?
Zarîn û bêhna goştê biraştî li pey xwe hiştin. Kundî mora xwe li kavilan danî. Îskîn bi çiyê ket.
